Muzyka, rytmika i koncerty dla dzieci

Concert at Sto Pociech

Dzieci muzykujące podczas Letniego Festiwalu Nowego Miasta, Warszawa © Agnieszka Rekucka

Każde dziecko jest muzykalne. I choć wpółcześnie nie każdy nauczyciel przedszkola Montessori gra na pianinie, każdy może prowadzić zintegrowaną muzykę Montessori w przygotowanym otoczeniu przez kształcenie słuchu, wprowadzenie do teorii muzyki, rytmikę i koncerty dla dzieci.

Mamy skłonność uważać muzykę za domenę utalentowanej mniejszości. Jednakże zarówno profesjonalni muzycy, jak i badacze procesów poznawczych związanych z muzyką zgodnie twierdzą, że muzykalność jest powszechną cechą ludzką. W podejściu Montessori muzyka traktowana jest podobnie jak język, w którym dziecko wzrasta od swoich pierwszych wyrażeń aż do pełnego mistrzostwa w całym jego pięknie i niuansach, jeśli tylko znajduje się w bogatym otoczeniu. Dlatego staje się jasne, że nie wystarczy zapisać dziecko na cotygodniowe zajęcia: doświadczenie życia codziennego jest nieodzownym elementem edukacji muzycznej.

Dziecko zaczyna słyszeć w drugim trymestrze ciąży i od tej pory nabywa kulturę swojego miejsca i czasu również poprzez słuch. Dr Maria Montessori uważała kołysanki, piosenki i tańce ludowe, jak również muzykę towarzyszącą uroczystościom religijnym za istotne źródła różnorodnych doświadczeń słuchowych. Warto zaznaczyć, że złożony rytm, charakterystyczny dla wielu tradycji muzyki ludowej na świecie, ma potencjał stymulowania rozwoju mózgu w sposób, którego nie można się spodziewać przy popularnych piosenkach o takcie 4/4.

Duża część przyjemności z słuchania muzyki to najpierw przewidywanie tego co nastąpi, a potem spełnienie tych oczekiwań, gdy przewidziana fraza przychodzi jak chętnie witany przyjaciel. W związku z tym słuchanie muzyki odgrywa istotną rolę psychologiczną, pomagając dziecku budować poczucie zaufania do otoczenia, do jego uporządkowania i ciągłości.

Ci, którzy zastanawiają się, od czego zacząć i jakie utwory są odpowiednie dla najmłodszych, aby mogli docenić muzykę klasyczną, znajdą inspiracje na poniższej liście.

Dr Maria Montessori w Montessori Elementary Materials poleca, aby dzieci miały najpierw kontakt z utworami Mozarta, Chopina, Beethovena, Mendelssohna oraz szerokim wyborem słynnych dzieł operowych. Isenarda da Napoli w książeczce Music and the Montessori Method dodaje do programu Casa dei Bambini następujące tytuły:

  • S. Prokofiew, Piotruś i wilk 
  • B. Britten, Wariacje i fuga na temat Purcella
  • C. Saint-Saëns, Karnawał zwierząt
  • F. Poulenc, Historia Babara, małego słonia
  • L. Mozart, Symfonia zabawek
  • W. A. Mozart, Eine Kleine Nachtmusik
  • R. Schumann, Sceny dziecięce
  • C. Debussy, Kącik dziecięcy
  • P. I. Czajkowski, Śpiąca królewna, suita z baletu
  • P. I. Czajkowski, Dziadek do orzechów, suita z baletu
  • G. Rossini, Kopciuszek
  • A. Vivaldi, Cztery pory roku
  • F. Mendelssohn, Sen nocy letniej
  • H. Villa-Lobos, Bachiana Brasileiras
  • P. Dukas, Uczeń czarnoksiężnika
  • M. Musorgski, Obrazki z wystawy
  • I. Strawiński, Pietruszka

Jak widać, część tych utworów powstała specjalnie dla dzieci, inne zaś znajdują oddźwięk wśród najmłodszych słuchaczy ze względu za strukturę na tyle złożoną, by była interesująca, lecz nie tak bardzo, by straciła klarowność. Jak każdy materiał w klasie Montessori, nagrania oraz sprzęt audio powinny być starannie wybrane pod względem jakości, aby muzyka sprawiała słuchaczom przyjemność, oddając sprawiedliwość zarówno kompozytorom, jak i wykonawcom.

W otoczeniu montessoriańskim utwory te służą nie tyle do “grania w tle”, co do świadomego słuchania, jako koncert dla dzieci. Następny krok to rozmowa z dziećmi, gdy zadaje się pytania o rosnącym poziomie trudności, poczynając od tego, jakie instrumenty dziecko słyszało, do jakiego miejsca pasuje ten utwór (kościół, teatr, filharmonia), aż do pytań o cechy tonów, dynamikę, strukturę i styl utworu.

Dzieci nabywają świadomość tonalną oraz nomenklaturę muzyczną w aktywny sposób, poprzez serię ćwiczeń najpierw z pomocami z zakresu kształcenia zmysłów, a następnie muzyki, które zostały skonstruowane przez Marię Montessori oraz jej długoletnią współpracowniczkę i muzyka, Annę Marię Maccheroni. Pomoce są dostępne w klasie przez cały czas i dziecko może pracować z nimi tyle, ile potrzebuje, we własnym tempie. W ten sposób dzieci zdobywają coraz większe kompetencje w opisywaniu muzyki, której słuchają.

W tym miejscu warto dodać kilka słów o rytmice. Maria Montessori była przekonana o niesłuszności edukacyjnej wydawania dzieciom poleceń słownych co do interepretacji muzyki własnym ciałem. Tekstem, który należy odkodować podczas ćwiczeń rytmicznych, jest tekst muzyczny i to on dyktuje odpowiedni sposób poruszania się poprzez takt, tempo, natężenie itp. Stopniowo, w toku codziennych doświadczeń w przygotowanym otoczeniu dzieci zdobywają umiejętność usłyszenia w muzyce tych cech i ich interpretacji poprzez ćwicznia rytmiczne. Zawsze jednak trzeba zaakceptować, gdy dziecko zamiast tego woli użyć rąk do “dyrygowania” albo po prostu położyć się i słuchać w skupieniu.

Oczywiście odtwarzanie muzyki stanowi jedynie dodatek do muzyki wykonywanej na żywo przez nauczyciela, muzykujących gości, słuchanej podczas wyjść i tworzonej przez same dzieci. Granie na instrumencie wymaga zaangażowania jednocześnie matematyki, ruchu i zmysłów, oraz reagowania na najdrobniejsze zmiany. To dlatego wyjątkowo przyczynia się do rozwoju mózgu. Poza tym, jest to szczególny sposób czerpania przyjemności z muzyki, pełen nieodłącznych emocji. Aby chęcią grania samodzielnie “zarazić” dzieci, muzyka na żywo zawsze powinna mieć pierwszeństwo przez nagraniami.

Montessoriańska edukacja muzyczna obejmuje elementy zapożyczone od Orffa, Jacques-Dalcroze’a, Kodaly’ego i Suzuki. Co za tym idzie, znakomicie przygotowuje do nauki grania na instrumencie, w szczególności metodą Orffa lub Suzuki, jeśli tylko rodzina chciałaby to dziecku umożliwić. Rolą otoczenia Montessori jest dać dzieciom solidne fundamenty, pozwalając im dojrzewać w muzykalności i zapoznać się z teorią muzyki, a nade wszystko kultywować przez całe życie radość czerpaną z muzyki: tym większą, gdy dzielą ją z innymi. 

 

, , , , , ,